میراث فرهنگی نا ملموس؛  ترویج بازیهای و اسباب‌ بازی‌ های بومی/ دکتر یدالله پرمون

میراث فرهنگی نا ملموس؛ ترویج بازیهای و اسباب‌ بازی‌ های بومی/ دکتر یدالله پرمون

شنبه 16 مرداد 1400 - 20:58
اسباب بازی ها میراث ناملموس هستند که می باید به عنوان میراث ناملموس آنها را ثبت کرد و آنها را بخشی از میراث بشر دانست. در گفتگو با جناب آقای دکتر پرمون بوده است ایشان در آن زمان رئیس پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی و مرکز میراث فرهنگی ناملموس بود

به باور من اسباب ­بازی و ابزارهای کودکانه یک بحث و چگونگی ساختار کودکانه این اسباب­ بازی ­ها یک بحث دیگر است. در گام نخست ما باید بازی­ های کودکان و اسباب­ بازی ­های کودکان را به­ عنوان میراث بخش بزرگی از جامعه انسانی بشناسیم تا در واقع بتوانیم، تجزیه و تحلیل کنیم آن­ طورکه اساتید گرانمایه پیش­تر نکات خیلی تخصصی و کارشناسانه ­ای ارائه کردند.

به مقوله اسباب ­بازی ­های سنتی هم از دیدگاه ملی و هم از دیدگاه بین­­ المللی می­ توان نگاه کرد. عنوان این بحث، میراث فرهنگی ناملموس، در واقع حوزه­ ای برای ترویج بازی ­ها و اسباب­ بازی­ های بومی و سنتی است. میراث ناملموس یا معنوی بخشی از میراث فرهنگی (Cultural Heritage) از ترجمۀ کلمۀ انگلیسی (Intangible Cultural Heritage: ICH) آمده است. در مقابل میراث ناملموس، میراث ملموس و مادی (Tangible Cultural Heritage) مثل بناها، دست ساخته ­ها، نوشته ­ها یا هر چیزی از این دست بیان می­ شود. میراث فرهنگی ناملموس زیربنای تجلیاتی است که ظهور مادی دارند اما این زیربنای فرهنگی ایجادکنندۀ این مجموعه خواهد بود. از سال2003 با تصویب کنوانسیونی میراث ناملموس به حوزۀ یونسکو وارد شده است (کنوانسیون 2003، مادّه‌ی 2، بند 1). سال گذشته دهمین سال تصویب این کنوانسیون جشن گرفته شد.

میراث فرهنگی ناملموس، عبارت است از آن دسته از اعمال، بیان ­ها، دانش، مهارت­ ها همراه با ابزارها، اشیاء، مصنوعات، فضاهای فرهنگی مرتبط با آنها که اجتماعات، گروه ­ها و در مواردی افراد آن را بخشی از میراث فرهنگی خود می ­دانند. این میراث فرهنگی ناملموس هم زمان با انتقال از نسلی به نسل دیگر به­ طور مستمر توسط اجتماعات و گروه ­ها در پاسخ به محیط و تعامل با طبیعت و در طول تاریخ بازآفرینی می­ شود و از طریق القاء حسی از هویت و استقرار، ارتقا شناخت نسبت به تنوع فرهنگی و خلاقیت بشری را در بار خواهد داشت. در چهارچوب کنوانسیون 2003، تبصره­ای وجود دارد مبنی براینکه تنها آن بخش از میراث فرهنگی ناملموس معتبر است که:

  • با مجموعۀ قوانین بین‌المللی حقوق بشر کنونی سازگار باشد،
  • به الزامات احترام متقابل میان اجتماعات، گروه‌ها، و افراد پای‌بند باشد،
  • به اصول توسعۀ پایدار وفادار باشد.

در واقع می­ توان گفت تجلیات میراث فرهنگی ناملموس در سنن و بیان‌های شفاهی، هنر‌های اجرایی، آیین‌ها، گردهم‌آیی‌ها، جشن‌ها، دانش سنتی و صنعت‌گری سنتی دیده می­ شود. سنن و بیان­ های شفاهی، مجموعه ­ای از ترانه­ ها، متل­ ها، ضرب­ المثل­ ها و مسائلی که به­ طور کلی در بستر زبان جاری هستند. دانش سنتی تمام زمینه­ های کشاورزی، معماری را شامل می ­شود و مقولۀ آخر صنعت گری سنتی نه خود صنعت، نه خود دست­ ساخته بلکه چیزی است که باعث به­ وجود­آمدن آن دست­ ساخته می ­شود و اسباب ­بازی یکی از این موارد است.

از آنجا که روح کنوانسیون 2003، ترویج صلح، توجه به کودکان و زنان، توسعۀ پایدار، احترام متقابل میان اقوام، حقوق بشر است. ایجاد زمینه برای فعالیت‌های پاسدارانۀ مشترک و فرامرزی (ثبت، ترویج، باززنده‌سازی،...) باید صورت گیرد. اقدامات پاسدارانه موفق، اقداماتی هستند که در کشور برای پاسداری از یک عنصر تجربه شدند و جواب دادند.

اقدام  دیگری که می­ توان انجام داد شناسایی این اقدامات و ترویج آن به کشورهای دیگر است و چه خوب است که اقدامات خود را در کشورهای دیگر نیز آموزش دهیم. پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس، موجب آگاهی‌افزایی (Awareness Raising)، ظرفیت‌سازی (Capacity Building)، شناسایی (Identification)، دسته‌بندی (Classification)، مستندسازی (Documentation)، پژوهش (Research)، باززنده‌سازی (Revitalization)، ثبت (Inscription) و ترویج (Promotion) میراث فرهنگی است. تاریخ ایران زمین در بحث اسطوره و باورهای بسیار غنی است که باید از آنها نیز صیانت شود.

دغدغۀ کنونی ما و آسیب‌های مبتلابه: گسست بین‌نسلی، نیاز به آگاهی‌افزایی، نیاز به ظرفیت‌سازی است. اطلاع ­رسانی مناسب بین نسل­ ها وجود ندارد و موجب گسست بین نسل­ ها شده است. مدیران ما نیاز به ظرفیت­ سازی دارند. دغدغۀ کنونی ما آگاهی­ افزایی در سطح عموم مردم و ظرفیت­ سازی در سطح مدیران است و اگر پاسداری از این حوزه، در اولویت­ های جمهوری اسلامی ایران قرار بگیرد این مسئله بسیار سریع ­تر پیش خواهد رفت. ترویج صلح، توسعۀ پایدار، احترام متقابل بین اقوام در بحث حقوق بشر؛ مباحثی است که به واسطۀ همین آگاهی­ افزایی به­ دست خواهدآمد و برای فعالیت ­­های پاسدارانه مشترک فرامرزی ایجاد زمینه خواهد شد. آنجا که ما می­ توانیم موارد مشترکی با کشورهای همسایه داشته باشیم.

امروزه بحث ثبت در ابعاد ملی و بین­ المللی بسیار داغ است. این نکته حائز اهمیت است که برای ثبت میراث ناملموس در بعد بین­ المللی به ­هیچ­ وجه ادعای مالکیت، ادعای رقابت مطرح نیست. بنابراین هر کشوری حق دارد که مقوله ­ای که در حوزۀ کشور خودش است را ثبت کند و این ثبت مانع از ثبت توسط کشور دیگری نخواهد شد، بنابراین اگر احساس بشود چیزی در کشور­های دیگر ثبت شده است هیچ نگرانی وجود ندارد و ما هم می ­توانیم آنرا ثبت کنیم. کارنامۀ ثبتی جمهوری اسلامی ایران در میراث ناملموس، تاکنون شامل موارد زیر بوده است؛

  • نوروز (چندملیتی، ف. معرّف، 2009)
  • ردیف موسیقی ایرانی (کشوری، ف. معرّف، 2009)
  • تعزیه (کشوری، ف. معرف، 2010)
  • مهارت‌های سنتی در بافت فرش فارس (کشوری، ف. معرف، 2010)
  • مهارت‌های سنتی در بافت فرش کاشان (کشوری، ف. معرف، 2010)
  • موسیقی بخشی‌های خراسان (کشوری، ف. معرف، 2010)
  • آیین‌های پهلوانی و زورخانه‌ای (کشوری، ف. معرف، 20109)
  • نقّالی، قصه‌گویی اجرایی ایرانی (کشوری، ف. پاسداری فوری، 2011)
  • دانش سنتی ساخت لنج ایرانی و دریانوردی با آن در خلیج فارس (کشوری، ف. پاسداری فوری، 2011)
  • آیین قالی‌شویان مشهد اردهال، کاشان (2012)

میراث ناملموس درخطر ایران شامل زبان‌های ایران، ورزش‌ها و بازی‌های ایران، گنجینه‌های زندۀ بشری ایران، مفاخر ایرانی، مکان‌رویدادهای ایرانی، اسطوره‌های ایرانی و حوزه‌های وابسته، میراث ناملموس اسلامی ایران است. بازی، اسباب­ بازی و دانش ­های وابسته به آن، مواریث ناملموسی هستند که به توجه بسیاری نیاز دارند. کلیه تشکل­ ها، سازمان ­های مرتبط باید دست یاری به هم دهند. مرکز میراث ناملموس در تهران هم در بحث ترویج در آسیای غربی و مرکزی می ­تواند کمک کند. در تجلیات مرتبط با بحث بازی شاید بشود نگاهی به آن کرد.

در مرحلۀ اول شاید صنعتگری سنتی و دانش سنتی باشد در بحث آئین­ ها و هنرهای اجرایی و حتی سنن شفاهی هم می ­تواند وارد بشود. تخصص‌های مرتبط با این حوزه؛ انسان‌شناسی یا مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی، زبان‌شناسی، هنر، صنایع دستی، دانش سنتی است. زمانی که عروسک­ های بومی به ثبت ملی و جهانی برسد و روی آنها پژوهش و کار شود قاعدتاً صیانت از فرهنگ بومی صورت گرفته است.

در انتها لازم است عرض کنم که با وجود تمام این تعاریف، معلوم شد که این سمینار در قالب چهارچوب­ های بین ­المللی گنجانده می ­شود و ما می­ توانیم به این مطالب در سطوح بین ­المللی توجه کنیم. احساس می­ کنم برگزاری سمیناری این­ چنین در حوزۀ آگاهی ­افزایی و ظرفیت­ سازی یک گام بسیار مؤثر برداشته است. علاقه ­مندان می ­توانند برای آشنایی با موارد ارائه شده به

  • فهرست معرف میراث فرهنگی ناملموس ایران
  • (Iranian Representative List of ICH) ،
  • فهرست میراث فرهنگی ناملموس درخطر یا نیازمند پاسداری فوری ایران
  • ((Iranian Urgent Safeguarding List of ICH،
  • فهرست میراث فرهنگی ناملموس منسوخ ایران
  •  (Iranian List of Dead ICH)،
  • یا فهرست گنجینه­ های زندۀ بشری ایران
  • (List of Iranian Living Human Treasures)
  • مراجعه کنند.

 

مطالب مرتبط
ارسال نظر
  • - نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.
  • - لطفا دیدگاهتان تا حد امکان مربوط به مطلب باشد.
  • - لطفا فارسی بنویسید.
  • - میخواهید عکس خودتان کنار نظرتان باشد؟ به gravatar.com بروید و عکستان را اضافه کنید.
  • - نظرات شما بعد از تایید مدیریت منتشر خواهد شد